Το Μεσολόγγι αποτελεί έναν τόπο με βαθιά ιστορία και ξεχωριστή ταυτότητα, άρρηκτα συνδεδεμένη με τη θάλασσα, τις λιμνοθάλασσες και την παράδοση. Η πρώτη του αναφορά απαντάται στα κείμενα του Βενετού ιστορικού Paolo Paruta τον 16ο αιώνα, με αφορμή τη Ναυμαχία της Ναυπάκτου. Ωστόσο, η ίδρυσή του ανάγεται ήδη στον 13ο αιώνα, όταν δημιουργήθηκε από πειρατές. Το όνομά του, προερχόμενο από τις ιταλικές λέξεις “mezzo” και “laghi” — «ανάμεσα στις λίμνες» — περιγράφει με ακρίβεια τη μοναδική γεωγραφία του τόπου.
Χτισμένο αρχικά πάνω σε μικρές νησίδες που με τον χρόνο ενώθηκαν, το Μεσολόγγι διατηρεί μέχρι σήμερα τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του ως «νερένια πόλη». Περιβάλλεται από το εντυπωσιακό σύμπλεγμα λιμνοθαλασσών Μεσολογγίου–Αιτωλικού, ενώ οι χαρακτηριστικές «πελάδες» — τα ξύλινα σπίτια πάνω στο νερό — παραμένουν ζωντανό κομμάτι της τοπικής κληρονομιάς.
Από ένας μικρός οικισμός, το Μεσολόγγι εξελίχθηκε σε σημαντική ναυτική δύναμη της Ανατολικής Μεσογείου και ο στόλος των Μεσολογγίτικων πλοίων τον 18ο αιώνα έπαιζε σημαντικό ρόλο στο εμπόριο και τις μεταφορές της Ανατολικής Μεσογείου. Την οικονομική άνθηση ακολούθησε και η πολιτιστική, με την ίδρυση το 1760 της Παλαμαϊκής Σχολής, ενός ανώτατου εκπαιδευτικού ιδρύματος.
Η ιστορία του Μεσολογγίου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τους αγώνες για την ελευθερία. Η πόλη συμμετείχε ενεργά στα Ορλωφικά του 1770, γνωρίζοντας μεγάλες καταστροφές, ενώ στις 20 Μαΐου 1821 ξεσηκώνεται μπαίνοντας στην Ελληνική Επανάσταση του 1821.
Η πόλη θα υποδεχθεί πολλούς Φιλέλληνες όπως ο Λόρδος Βύρων που άφησε την τελευταία του πνοή στο Μεσολόγγι, και θα πολιορκηθει δύο φορές απο τους Οθωμανούς. Η δεύτερη πολιορκία υπήρξε σκληρή και παρατεταμένη. Παρά την αντίσταση, η έλλειψη τροφίμων και εφοδίων οδήγησε τους πολιορκημένους, μπροστά στον κίνδυνο της λιμοκτονίας και χωρίς ελπίδα ενίσχυσης, να πάρουν τη γενναία απόφαση να επιχειρήσουν την ιστορική Έξοδο στις 10 Απριλίου 1826, μεταξύ Σαββάτου του Λαζάρου και Κυριακής των Βαϊων. Η Έξοδος θα καταλήξει σε σφαγή, ενώ όσοι κάτοικοι δεν μπόρεσαν να ακολουθήσουν προτίμησαν να ανατιναχθουν στην πυριτιδαποθήκη της πόλης παρά να παραδοθούν.Σήμερα η πόλη ονομάζεται Ιερά Πόλις του Μεσολογγίου, σε αναγνώριση της θυσίας και της προσφοράς της στον αγώνα.
Από το 1840 και μετά, το Μεσολόγγι γνωρίζει μια νέα περίοδο ανάπτυξης, με τη δημιουργία των αλυκών, την οργάνωση του λιμανιού και σημαντικά έργα υποδομής κατά την εποχή του Χαρίλαου Τρικούπη.
Παράλληλα, αναδεικνύεται σε σημαντικό πολιτικό και πνευματικό κέντρο, καθώς αποτελεί γενέτειρα πέντε πρωθυπουργών, όπως οι Σπυρίδων Τρικούπης και Επαμεινώνδας Δεληγιώργης, αλλά και σπουδαίων λογοτεχνών όπως ο Κωστής Παλαμάς και ο Μιλτιάδης Μαλακάσης.
Σήμερα, η πόλη ξεχωρίζει για τα μαγευτικά τοπία της λιμνοθάλασσας, τον πλούσιο πολιτισμό και τα παραδοσιακά της έθιμα, τα εκλεκτά τοπικά προϊόντα και τα ιστορικά της μνημεία. Η ήρεμη και χαλαρή ατμόσφαιρα του Μεσολογγίου συνδυάζεται αρμονικά με τη νοσταλγική γοητεία του τοπίου, προσφέροντας μια μοναδική εμπειρία σε κάθε επισκέπτη.
